Faalangst oplossen: Van belang om een geslaagd leven te leiden

2020.05.22

Faalangst oplossen: Van belang om een geslaagd leven te leiden

Faalangst is een ontzettend vervelende angst. De angst kan je verlammen, je motiveren, maar heel vaak zorgt deze angst er ook voor dat je bepaalde dingen gewoon niet doet. Je gaat gewoon je rijbewijs niet halen, je gaat gewoon niet voor die managementbaan, je gaat gewoon niet voor het vwo, want dan faal je lekker niet. Maar ja, je slaagt dan ook niet. Je slaagt ook niet voor het rijbewijs, je slaagt niet voor het vwo (of welk niveau je dan ook hebt ontweken) en je wordt geen geslaagde manager.


Gemiste kansen.


Heel erg jammer. 


Faalangst

Maar wat is faalangst nu eigenlijk? 


Faalangst is de angst om te falen. Je kunt bang zijn dat jij je examens niet haalt, dat je niet goed genoeg bent voor iets. Het kan van alles zijn, maar je bent dan dus bang voor het idee dat je dat doel of een bepaald punt gewoon niet bereikt, niet haalt. 


Er zijn een aantal gedragingen die het gevolg kunnen zijn van faalangst, namelijk het beschermen van jezelf (of eigenlijk je ego) en juist super hard je best doen om te slagen [Fear of failure]. Faalangst hoeft dus niet per se slecht te zijn, maar als je bij die groep hoort die zichzelf beschermt, dan kan het wel problematisch zijn. 


Oorzaken faalangst

Maar waar komt die faalangst toch vandaan? Faalangst kan al ontstaan wanneer een van je ouders last heeft van faalangst. Dit betekent niet dat faalangst genetisch is, dit betekent dat je ouders zich door hun angst op een bepaalde manier gaan gedragen, waardoor ze die onbewust aan jou (als kind) kunnen doorgeven. Als iets je bijvoorbeeld niet lukt, of als ze bang zijn dat het je niet gaat lukken omdat je je huiswerk maar niet maakt, kunnen ze je minder liefde gaan tonen. Deze vermindering van warmte - met name van je moeder - kan er dan voor zorgen dat je last krijgt van faalangst.


Als je vader last heeft van faalangst kan dit er zelfs voor zorgen dat je bepaalde vakken op school, waar hij zich dus zorgen over maakt, inderdaad niet onder de knie krijgt [The Intergenerational Transmission of Fear of Failure]


Het is bijna als een zelfvervullende angst van de ouders over hun kind die dan “bewaarheid” wordt. Dat dit een reactie van het kind is op hun gedrag is vaak iets waar ouders zich niet bewust van zijn. 

Perfectionisme is een eigenschap die ook voor faalangst kan zorgen. Het is dan misschien niet eens echt de angst om te falen, maar de angst om iets niet perfect aan te pakken. 


De angst om schaamtegevoelens te hebben na het falen kan ook zorgen voor faalangst. Met name wanneer je iets goed wilt doen voor je ouders [Perfectionism, Fear of Failure, and Affective Responses to Success and Failure]


Er zijn een aantal factoren in je leven die kunnen bijdragen aan faalangst, namelijk:

  • Het vertrouwen dat je iets kunt (of het gebrek daaraan);
  • Financiële veiligheid (de angst dat je dit niet voor elkaar kunt krijgen op een andere manier dan nu);
  • Sociale zelfvertrouwen (de angst om niet geaccepteerd te worden door mensen in je omgeving) [A RECONCEPTUALIZATION OF FEAR OF FAILURE IN ENTREPRENEURHIP].


Faalangst is vooral een angst die wordt getriggerd als het ego of beeld dat je van jezelf hebt in gevaar komt, dit kan voor sommige mensen zelfs invloed hebben op hun eigenwaarde [Thinking and Learning Skills]. Je kunt bijvoorbeeld denken dat je heel slim bent, maar een test kan laten zien dat dit niet zo is. Dan kun je last krijgen van faalangst, of de angst om je gezicht te verliezen als de resultaten hardop in de les worden voorgelezen. Dan kies je bijvoorbeeld liever voor havo dan voor vwo als je merkt dat dit een ding is op je middelbare school. Want dan lijk je in ieder geval voor je havo klas nog heel intelligent, waar je in de vwo klas nog “dom” kunt overkomen. 


Faalangst test

Hoe weet je nu of je last hebt van faalangst? Om een beetje te controleren of dit voor jou het geval is heb ik de volgende test gemaakt. Let op! Dit is geen officiële test, maar het kan je een indicatie geven. 


Ga voor jezelf na of deze stellingen waar zijn of niet.


  1. Ik denk vaak zoiets als “het heeft toch geen nut/zin”.
  2. Ik denk vaak “ik kan net zo goed opgeven”.
  3. Je meldt je ziek op je werk/school terwijl je niet ziek bent.
  4. Je haat school/je werk.
  5. Je hebt het idee dat je beter kunt leven op een andere manier dan “zoals het hoort” (school is bijvoorbeeld niets voor jou/werken voor een baas is niets voor jou/ondernemen is niets voor jou/werk is überhaupt niet voor jou). 
  6. Je hebt het idee dat je manager/docent tegen je is. 
  7. Ik doe mijn (huis)werk op het allerlaatste moment.
  8. Ik ben pessimistisch over wat ik doe (of het doel dat je wilt of moet halen).
  9. Ik wil überhaupt niet aan een nieuw doel beginnen.
  10. Ik maak me druk over wat andere mensen van mij denken.
  11. Ik ben bezorgd over wat ik in de toekomst kan bereiken.
  12. Ik geef van tevoren aan welk resultaat ik denk te halen, zodat ik mensen niet teleurstel. 
  13. Ik krijg vaak fysieke klachten voor een test of deadline van mijn school/werk [10 Signs That You Might Have Fear of Failure].


Herken je jezelf in het merendeel van deze stellingen, dan kan het zomaar het geval zijn dat je last hebt van faalangst. 


Faalangst symptomen


Of je last van faalangst hebt kun je merken aan de volgende symptomen. Je krijgt bijvoorbeeld last van…


Uitstelgedrag.


Blokkades wanneer je aan de slag wilt met hetgeen waar je bang bent voor te falen.


Angst voor testen.


Ver onder je niveau presteren (bijvoorbeeld vmbo doen, terwijl je vwo zou kunnen doen als je geen last van faalangst had).


Je kunt geen enthousiasme of energie opbrengen voor waar je faalangst voor hebt [Fear of Failure in the Student Experience].


Een doelloos gevoel.


Je kunt geen plan van aanpak maken voor het doel waar je faalangst voor hebt.


Fysieke klachten, zoals buikpijn en hoofdpijn, voor de deadlines of testen.


Faalangst bij kinderen

Door het systeem van testen op scholen of door de manier van opvoeden bij bijvoorbeeld sport kan je kind last krijgen van faalangst. Je kunt namelijk een test halen of niet en je kunt een voetbalwedstrijd winnen of niet. 


Wanneer je als ouder de nadruk legt op hoge cijfers en winnen met sport, kan dit voor faalangst bij je kind zorgen, omdat hij/zij de ouders niet wil teleurstellen.


Daarnaast is bij kinderen die sporten faalangst een ding wanneer falen een bedreiging is voor het zelfbeeld, omdat ze dan niet het idee hebben iets bereikt te hebben en omdat het gevoel van verliezen gewoon niet leuk is [Why young elite athletes fear failure]


Zoals gezegd kun je ook te streng zijn als ouder of teamgenoot, de angst voor kritiek bij falen is ook vaak een oorzaak bij kinderen voor faalangst [Fear of Failure, Fear of Evaluation, Perceived Competence, and Self-esteem In Competitive-Trait-Anxious Children].


Faalangst bij hoogbegaafd kind

Hoogbegaafde kinderen hebben vaak in het begin van hun schoolcarrière totaal geen last van faalangst, want alles lukt ze en vaak ook nog zonder enige moeite te doen. 


Door zorgen van ouders, docenten en andere mensen die ondersteuning bieden kan een hoogbegaafd kind echter last krijgen van perfectionisme [The Psychology of Perfectionism] en dat kan weer zorgen voor faalangst. Op een gegeven moment gaan de cijfers namelijk wel naar beneden, omdat er wel geleerd moet worden terwijl het kind dit nog niet onder de knie heeft. De ouders kunnen dan hun zorgen gaan uitspreken over luiheid en dergelijk, wat er weer voor kan zorgen dat het kind te perfectionistisch wordt en overdreven zijn best doet om te voldoen aan het idee dat hij summa cum laude moet slagen [Ben je soms zo lui omdat je te slim bent?]. Ze willen immers wel voldoen aan de verwachtingen van ouders en die ouders krijgen natuurlijk ook hoge verwachtingen wanneer het kind de sticker van hoogbegaafdheid krijgt, net zoals je als ouders (andere) verwachtingen kunt krijgen wanneer je kind de sticker dyslectisch of dyscalculie krijgt. 


Faalangst examen

Testen zorgen vaak eerst voor faalangst en examens natuurlijk ook. Een te laag cijfer halen is nooit leuk, maar bij faalangst kan het gevoel dus echt verschrikkelijk zijn.


Je kunt bijvoorbeeld gaan denken dat je geen controle hebt over het examen en welke effecten het niet behalen van het examen gaat hebben op je leven. Vooral vrouwen kunnen hier last van hebben [Factors causing exam anxiety in medical students].


Op bijvoorbeeld een opleiding rechten kan faalangst ontzettend bevriezend werken, mensen gaan dan vaak uitstellen of niets doen. De focus bij examens ligt vaak op de uitkomst van het examen. Die focus helpt niet om de faalangst te verminderen.


Het is handiger om naar examens te kijken met een groeimindset. In plaats van bang zijn voor een slecht cijfer, kun je ook gewoon je best doen, het cijfer afwachten en naar aanleiding van het cijfer bepalen of je best doen goed genoeg is of dat je leren voor een examen in de toekomst anders moet aanpakken. 


Het niet slagen voor een examen wordt ook vaak gezien als het einde van iets. Wanneer je niet voor je examen slaagt op de middelbare school, kan dit je het gevoel geven dat je het niveau toch niet aankon, dat je toch niet mee kunt met de rest van de groep die wel gaat studeren.


In dat geval is het belangrijk om je te realiseren dat iedereen zijn eigen leven leidt en een eigen verhaal heeft. Jij kunt in ieder geval leren van je faalangst en hoe je het examen doet, terwijl mensen die het wel hebben gehaald misschien bij hun tentamens in de opleiding die ze na het schoolexamen gaan volgen toch met faalangst om moeten blijven gaan.


Dat terwijl falen helemaal niet zo erg is, als je er maar wat van leert. Al is het maar dat je leert dat je voor de herkansing niet alleen de nacht van tevoren moet leren. Uiteindelijk is het oppakken van een bepaald doel en ermee aan de slag gaan wel een vaardigheid die je verder helpt in je leven, terwijl het vermijden van een doel je niet verder helpt. 


Naast het veranderen van je mindset zijn er nog een aantal andere dingen die je kunt doen om voor het examen minder last te hebben van faalangst, namelijk:


Gezond eten

Gezond eten is heel belangrijk voor het brein [A healthy body, a healthy mind]. Je geheugen werkt gewoon beter op gezonde voeding dan bijvoorbeeld op fastfood. Dit helpt ook je gedachten tijdens de voorbereiding van het examen en tijdens het examen zelf. 


Studeren duidelijk inplannen 

Faalangst is vaak ook het gevolg van het gevoel dat je niet voldoende hebt gedaan om het examen te halen. Als je bijvoorbeeld door faalangst het leren voor het examen hebt uitgesteld tot het laatste moment, kan dit op de dag van het examen de faalangst versterken. 


Door studeermomenten ruim van tevoren in te plannen en je aan die planning te houden, kun je al veel doen om op de dag zelf in ieder geval tegen jezelf te kunnen zeggen dat je “je best hebt gedaan”. 


Ontspanningsoefening voor het examen

Voor het examen kun je ook gebruikmaken van ontspanningsoefeningen, om tijdens het examen minder last te hebben van faalangst en daardoor hogere cijfers te halen. Je kunt bijvoorbeeld een zelfhypnose mp3 afspelen op de ochtend van je examen en vlak voor het examen nog even mediteren of een kortere zelfhypnose toepassen om te ontspannen. 


Faalangst voor het rijexamen

Het rijexamen is ook zo’n examen waar je faalangst voor kunt hebben. Het behalen van een rijbewijs is duur en voor veel jongeren de eerste grote investering die ze in zichzelf doen. Of ouders betalen dit, maar als er niet geslaagd wordt moeten ze de herkansing en extra lessen misschien wel zelf betalen. Een stressvol idee! 


Daar komt nog eens bij dat wanneer je last hebt van angst tijdens het rijden, dit kan resulteren in gevaarlijker rijgedrag. Het maakt dan niets uit of je een man of een vrouw bent [Examining relationships between anxiety and dangerous driving]. In plaats van de uitspraak “vrouw achter het stuur, bloed aan de muur” past de uitspraak “angst achter het stuur, bloed aan de muur” beter. 


Ook voor een rijexamen kunnen de technieken die hierboven genoemd zijn, zoals ontspanningsoefeningen met bijvoorbeeld hypnose, je helpen om de test met minder angst, en dus minder gevaar, af te leggen. 


Sociale faalangst

Faalangst en examens hebben voor veel mensen de meest duidelijke samenhang, maar je kunt ook last hebben van faalangst op andere momenten. Bijvoorbeeld sociale momenten. Je kunt bijvoorbeeld bang zijn om te falen bij bepaalde sociale rituelen, zoals wanneer je getuige bent bij een trouwerij. Je bent dan bang dat je handtekening opeens heel raar op het trouwcontract komt te staan of dat je een presentatie op je werk niet goed kunt uitvoeren.


De faalangst is dan meer gebaseerd op een sociale angst, dat is een angst om niet geaccepteerd te worden. 


Hulp bij faalangst: praktische tips

Zoals je hebt kunnen lezen zijn er een aantal praktische zaken die je kunt doen om faalangst te verminderen. 


Plannen wat je moet doen

Om bijvoorbeeld uitstelgedrag te stoppen voor het leren van een toets of het maken van je werk, kun je in je agenda momenten plannen om te leren of aan de slag te gaan met het spannende doel. 


Dit voorkomt ook het gevoel dat je niet genoeg hebt gedaan, wat voor een test kan zorgen voor meer faalangst dan nodig is.


Oefen ook het zetten van je handtekening of lopen op hakken als je meer een sociale faalangst hebt die met een bepaald gedrag te maken heeft. Plan hier tijd voor in!


Ontspan voor het moment suprême

Of je nu faalangst hebt voor een test, een presentatie of een ander moment, voor dit moment is het belangrijk om je te ontspannen. Dit kun je bijvoorbeeld doen met zelfhypnose of meditatie.


Door die rust te pakken verlaag je jouw angst en maak je de kans op succes weer een stuk groter.


Blijf in het hier en nu met je gedachten

Wat vaak gebeurt bij faalangst is dat je je zorgen maakt over je leven wat je zult hebben als je jouw doel niet behaalt. Je kunt allerlei toekomstbeelden afspelen in je brein en dat versterkt juist de angst. 


Blijf in plaats daarvan met je gedachten gefocust op het hier en nu. Dit wordt ook wel mindfulness genoemd. Wanneer je merkt dat je in toekomstfantasieën vervalt, haal je een paar keer diep adem en focus je je even op de informatie die je van je zintuigen krijgt. Hoe de lucht ruikt, hoe iets in je handen voelt, wat je ziet of wat je hoort. Dit helpt je om je gedachten weer in het hier en nu te krijgen.


Visualiseer je obstakels

Wat zou er kunnen gebeuren tussen nu en het moment waarop je eigenlijk graag succes wilt behalen? Door te visualiseren welke obstakels je hebt, kun je ook bedenken wat je kunt doen om daar geen last van te hebben. 


Uit onderzoek blijkt dat dit vaak meer resultaat oplevert dan alleen positief denken [How To Conquer The Fear Of Failure]


Faalangst oplossen

Helpen deze praktische tips niet? Dan zijn er een aantal andere dingen die je kunt doen om de faalangst alsnog op te lossen. 


Je kunt bijvoorbeeld bepaalde reflectieopdrachten uitvoeren onder begeleiding van een coach, hypnotherapeut of psycholoog. Je kunt bijvoorbeeld de volgende vijf punten gebruiken om alsnog je faalangst op te lossen [Facing the fear of failure]


Innerlijke bronnen van kalmte vinden

Door in jezelf te zoeken naar een bron van kalmte kun je veel doen. Met de ontspanningsoefeningen doe je hier al wat mee. Is dit te lastig? Dan kan een hypnotherapeut je helpen door bijvoorbeeld bepaalde rustgevende herinneringen of symbolen te vinden die je helpen te ontspannen. 


Dit zijn symbolen en herinneringen die jij zelf vindt, alleen dan met hulp van de hypnotiseur.


Ook yoga kan je helpen om de spanning van de angst uit je lichaam te halen. 


Praat met anderen over je faalangst

Door met lotgenoten of gewoon met vrienden te praten over je faalangst gaat een deel van de angst-energie al weg uit je lichaam. Daarbij kun je erachter komen dat je niet de enige bent met twijfels over waar je mee bezig bent. 


Blijf gefocust wanneer je aan het leren/oefenen bent

Niet alleen tijdens het examen of het andere moment waarvoor je wilt slagen is het belangrijk om met je gedachten in het hier en nu te blijven. Ook wanneer je aan het leren bent is het belangrijk om je focus op het leren te houden. 


Uit onderzoek (bron 18) blijkt zelfs dat het accepteren dat je afgeleid raakt, en vervolgens dus je focus weer verleggen op het leren, helpt om minder afgeleid te raken. 


Focus je op nieuwsgierigheid in plaats van de faalangst

Een andere techniek om minder last te hebben van faalangst is om je te focussen op wat je allemaal leert terwijl je aan het leren bent. Na het leren kun je bijvoorbeeld een lijstje maken van waar je allemaal aandacht aan hebt geschonken (wat het leren betreft dan, niet wat betreft de afleiding). Dit helpt je om gefocust te blijven op het leren. 


Als je het lastig vindt om die focus te veranderen, kan een hypnotherapeut je hiermee helpen. 


Accepteer dat je iets lastig vindt

Je kunt denken dat alles altijd maar makkelijk moet gaan, maar zoals je hebt gemerkt is dat niet hoe het altijd werkt. Door je gevoelens te accepteren en te accepteren dat je iets lastig vindt, kan dat ook al zorgen voor verlichting van die last op je schouders. 


We zijn het als mensen vaak gewend om weerstand te bieden, maar door gevoelens te accepteren, kunnen die negatieve gevoelens ook sneller weggaan.


Wanneer je het lastig vindt om jezelf en zaken waar je moeite mee hebt te accepteren, kan een hypnosetherapeut je helpen. 


Faalangst therapie

Is de faalangst niet eenvoudig op te lossen met alle bovengenoemde tips, dan kan het handig zijn om eens te kijken naar wat faalangst eigenlijk voor jou doet. Als je bijvoorbeeld faalangst gebruikt om je ego, zelfwaardering en zelfbeeld in stand te houden, is het erg belangrijk om het idee los te laten dat wat je bereikt iets zegt over jou als mens.


Je kunt dan bijvoorbeeld de overtuiging hebben dat je prestaties nodig hebt voor een goed zelfvertrouwen en om gewaardeerd te worden. Je kunt denken dat je dit nodig hebt voor je zelfwaardering of om waardering te krijgen van je omgeving. 


Dit kan bijvoorbeeld zijn ontstaan in de schoolperiode, dat wanneer je hogere cijfers haalde je meer waardering van je ouders kreeg (of zelfs van je vrienden). 


In dat geval kan therapie helpen. Je hebt allerlei vormen van therapie, hypnotherapie werkt vaak het snelst. 


Een onderzoek naar kinderen met faalangst die hypnotherapie kregen laat bijvoorbeeld zien dat de faalangst daalde en de resultaten van de testen 10 tot 15 procent beter waren vergeleken met de kinderen die dit niet hadden gekregen [Impact of Hypnotherapy on Examination Anxiety and Scholastic Performance].


Ook ander onderzoek laat zien dat cognitieve gedragshypnotherapie helpt om angst bij studenten te verminderen. Dit verminderde bijvoorbeeld de sociale angst om voor gek te staan, de stress voor het maken van denkfouten en het verbeterde het gevoel van de kwaliteit van het leven.


Wat gebeurt er dan tijdens zo’n hypnose therapie? Over het algemeen heb je minimaal 3 sessies nodig om van een bepaalde angst, zoals faalangst, af te komen.


In de eerste sessie wordt vaak gekeken naar je angst en waar je zelf denkt waar hij vandaan komt. Er wordt met je onderzocht welke overtuigingen of levensgebeurtenissen bijvoorbeeld voor die angst hebben gezorgd.


Vervolgens gaat de hypnose beginnen. Per hypnotherapeut verschilt het of dit tijdens de eerste sessie al gebeurt of dat dit in de 2e sessie gebeurt.


Er zijn allerlei technieken waar een hypnotherapeut gebruik van kan maken om je angst te verminderen. Er kan bijvoorbeeld gekeken worden naar je verleden en naar het moment waarop de angst is ontstaan. Dit wordt vaak met regressie gedaan. 


In die regressie ga je het moment waarop de faalangst is ontstaan opnieuw bekijken en interpreteren met je volwassen kennis, in ieder geval de kennis die je toen nog niet had. Dit kan voor hele nieuwe inzichten zorgen die de faalangst dan als sneeuw voor de zon laten verdwijnen. 


In een laatste sessie, meestal een week nadat de angst is opgelost, wordt dan nog even gecontroleerd of de angst echt helemaal weg is. Zo niet, dan kan de therapeut nog uit andere technieken kiezen om de angst alsnog op te lossen. 


Wil jij hulp voor jouw faalangst? Op deze website kun je een hypnotherapeut vinden met die specialisatie en als je het prettig vindt zelfs een bij jou in de buurt.


Je klikt op de homepagina bij probleem ‘faalangst’ aan en je vult je woonplaats in om een gespecialiseerde hypnotherapeut bij jou in de buurt te vinden.