Angst: Wat is het en hoe overwin je het?

2020.01.14

Angst, het is iets waar iedereen wel eens last van heeft. Je kunt voor van alles bang zijn en door veel mensen wordt hier dankbaar gebruik van gemaakt. Inspelen op angst is wat politici doen, wat marketeers doen[1], want angst zorgt ervoor dat jij je gedrag verandert of dit nu op de goede manier is, zoals met angst overwinnen, of op de slechte manier, zoals totaal stil blijven staan.


Denk bij politici om de “oorlog tegen terreur” die ervoor zorgt dat je het minder erg vindt dat je privacy niet meer helemaal 100% is, want met al die observatie kunnen ook terroristische aanslagen voorkomen worden.


Nog recenter is de angst om het klimaat, door vooral bang te zijn voor klimaatverandering ga je misschien wel akkoord met hogere energiebelasting en minder snel autorijden.

Dit zijn wel problemen die wat meer van het algemeen belang zijn, als je hier bang voor bent heb je geluk. Want dat betekent dat je niet iets hebt waar je angst voor hebt wat dichter bij je ligt, zoals bij angst voor spinnen, rijangst, of verlatingsangst.


Maar wat is angst nu en waar komt het vandaan?


Als je in de Van Dale kijkt is angst:


“Gevoel van beklemming, vrees, onveiligheid of onzekerheid: iets met angst en beven tegemoetzien er erg tegen opzien, het vrezen; hij stond duizend angsten uit; in angst zitten.”


Angst is dus een gevoel, een soort emotie, die gaat om je veiligheid of zekerheid en kan gaan over iets uit de toekomst of wat je op dat moment tegenkomt.


Het is heel interessant om te zien dat je vooral bang bent voor dingen die je op dat moment overkomen, of bang bent voor dingen die je in de toekomst kunnen overkomen. Vooral omdat de toekomst niet vaststaat. Misschien zul jij je angst nooit tegenkomen in je toekomst.


Wanneer de angst je laat bevriezen, is dat erg jammer.


Angst ontstaat meestal door een ervaring die we zelf hebben meegemaakt, of doordat we angsten van mensen in onze omgeving overnemen. Bijvoorbeeld wanneer je moeder bang is voor spinnen, word ook jij bang voor spinnen.


Om te zien wat je ertegen kunt doen kijken we eerst naar soorten angsten die je kunt hebben.


Angst voor dingen

Zoals gezegd kun je angst hebben voor dingen, zoals angst voor spinnen, katten, honden of andere dieren. Of de angst voor gaatjes en de zee.


Angst voor dingen wordt vaak veroorzaak doordat je een keer iets hebt meegemaakt. Spinnen zijn misschien door kwajongens op je gegooid, een kat heeft je gekrapt toen je klein was en honden kunnen gevaarlijk blaffen en grommen. Wat natuurlijk eng kan overkomen, zeker als je nog klein bent.


Angst voor iets wat je kan overkomen

Dan heb je nog de angst voor iets wat je kan overkomen. Dit heeft vaak een overlap met angst voor dingen en angst voor sociale situaties. Als je bijvoorbeeld hoogtevrees hebt, ben je eigenlijk vooral bang om van die hoogte te vallen.


Wanneer je rijangst hebt, heb je vaak de angst dat je verongelukt.


Je kunt angst hebben voor een hartaanval, waaraan je komt te overlijden.


Je kunt angst hebben om te gaan braken.


Dit soort angsten kunnen ook ontstaan doordat je iets hebt meegemaakt, of omdat je de angst van iemand die je belangrijk vindt overneemt.


Angst voor sociale situaties

Dan heb je ook nog sociale angsten. Dit zijn angsten dat je bijvoorbeeld afgewezen wordt, dat je het lastig vindt om voor een groep te spreken. Het is in ieder geval een angst die te maken heeft met momenten waarop je (mogelijk) contact hebt met mensen.


Je hebt bijvoorbeeld pleinvrees, maar achter veel sociale angsten schuilen diepere angsten, zoals de angst om veroordeeld te worden. De angst om jezelf voor schut te zetten en de angst om je sociale status te verliezen of te verlagen. De angst dat je niet in staat bent om het beeld van jezelf neer te zetten, dat je wilt uitstralen.


Er zijn ook wetenschappers die aangeven dat een sociale angst is het niet kunnen voldoen aan het beeld wat je denkt dat andere mensen van je hebben of waarvan je denkt dat andere mensen willen dat je die hebt.


Tijdens een sociale situatie ga je, wanneer je last hebt van sociale angsten, jezelf in de gaten houden en ga je jezelf telkens negatiever beoordelen in wat je kan en je denkt dan ook nog eens dat die beoordeling correct is, of de waarheid is. 


Mensen met een sociale angst onderschatten hun sociale kunnen en gaan vaak achteraf nadenken over alles wat er is gebeurd, vergroten dan de dingen die “fout” zijn gegaan en minimaliseren de zaken die juist goed zijn gegaan. Wat goed is gegaan erken je dan eigenlijk niet echt, of je maakt het heel klein en onbelangrijk.


Er zijn 4 dimensies waarop de angst vaak gestoeld is, namelijk:


  1. Gevoel dat je fouten maakt in sociale competenties en gedrag.
  2. Gevoel dat je fouten maakt in het goed kunnen verbergen van je angst, zoals niet kunnen stoppen met trillen, blozen of zweten.
  3. Gevoel dat je fouten maakt in hoe je er fysiek uitziet, lichaam, kleding of make-up.
  4. Gevoel dat je fouten hebt in je karaktereigenschappen.


Deze vier zaken kunnen ook nog samenhangen in hoe je sociale angst kan werken. Je kunt bijvoorbeeld een soort hiërarchie hebben in deze dimensies. Dat je bijvoorbeeld fouten maakt in je gedrag en dat dit komt door je karaktereigenschappen of iets dergelijks.


Onderzoek laat ook zien dat mensen met sociale angsten zichzelf vaker als lelijk beoordelen of zichzelf saai vinden of op een andere manier hun karakter negatief omschrijven.

1 op de 10 mensen heeft zijn hele leven lang last van sociale angsten.


Hoe ontstaat angst

Angst ontstaat vaak doordat er een voorval is geweest wat niet leuk was. Hierdoor heb je negatieve feedback gekregen over een bepaald iets. Je kunt bijvoorbeeld bang worden voor dieren. Katten kunnen bijvoorbeeld eng zijn voor mensen omdat ze niet altijd voorspelbaar zijn. Wanneer je als kind eens gekrabd bent door een kat kan dit ervoor zorgen dat je alleen nog maar de negatieve eigenschappen van een kat ziet die jouw eerste gevoel na het krabben bevestigen.


Dit zijn beesten die je beter uit de weg kunt gaan.


Wanneer je eens een presentatie hebt gegeven die niet goed ging kun je last krijgen van de sociale angst. Zoals je net hebt gelezen kunnen mensen met een sociale angst zichzelf elke keer gaan evalueren en zien ze dan vooral wat ze niet goed doen, en verkleinen ze wat ze wel goed doen. Dit is ook elke keer eigenlijk een herhaling en versterking van de negatieve ervaring.


Beide voorbeelden geven aan dat je in een soort negatieve cirkel kunt komen. Psychologen spreken ook wel van de negatieve feedback loop.


Die negatieve feedback versterkt dan je overtuigingen over je angsten.

“Zie je wel dat katten gevaarlijk zijn.”
“Kijk die enge tanden van de hond, die scheurt je zo in stukken.”
“Iedereen zag dat ik trilde.”
“Ik heb alleen maar vragen gesteld omdat ik niets interessants te vertellen heb.”


Dit zijn gedachten die overtuigingen over je angsten bijvoorbeeld alleen maar versterken.


Je overtuigingen gaan over hoe jij denkt dat de wereld werkt en hoe jij daarin moet functioneren. Wanneer je dus een gedachte hebt over wat mensen van je denken, is dat eigenlijk je eigen gedachte over hoe de wereld werkt en functioneert. Dit hoeft niet per se een correcte gedachte te zijn[2].


Als je de angst hebt, denk je vaak wel dat die een soort absolute waarheid is. Terwijl jouw overtuigingen uiteindelijk meer een mening zijn dan een feit. Het is dus absoluut niet altijd de waarheid.


Het is belangrijk om die negatieve feedback loop te doorbreken, zodat je in een positieve feedback loop komt.


Algeheel beeld van de angst bepalen

Om die negatieve feedback loop te kunnen doorbreken is het van belang dat je weet wat je angst nu precies inhoudt, wat je angstgevoelens triggers, in welke situaties je angst opgewekt kan worden en wat je doet om die angst te vermijden.


Angst triggers

Angst kan dus opkomen door bepaalde prikkels in je omgeving. Je kunt samen met je hypnotherapeut nagaan in welke situaties je angst getriggerd wordt. Is dit wanneer je aan het wandelen bent en het “ding” tegen kunt komen?


Bij een angst voor een ding kan bijvoorbeeld “buiten” heel spannend zijn als je angst hebt voor bepaalde beesten.


Is het angst voor iets wat je kan overkomen, zoals een hartaanval, dan ga je niet zo snel naar de sportschool.


Bij een sociale angst kan de trigger een situatie zijn, misschien zelfs gezichtsuitdrukkingen van mensen.


Het is belangrijk om dit in kaart te brengen, zodat je kunt nagaan hoe logisch het eigenlijk is dat de trigger ervoor zorgt dat je angstig wordt.


Angst voor de consequenties van iets

Je bent dus bang voor iets, maar meestal ben je bang voor de consequentie van als je angst bewaarheid wordt. Ga daarom ook na voor welke consequentie je nu eigenlijk bang bent.

Als een kat je bijvoorbeeld krabt, dan doet dat even pijn, maar hoe erg is dat nu eigenlijk?


Wanneer je iets niet goed doet tijdens een presentatie, hoe erg is dat eigenlijk? En wat gaat er eigenlijk allemaal wel goed? Dat is toch ook super?


Angst triggers en contexten

In welke context word je eigenlijk bang? Gaat het ook mis als je bij familie en vrienden bent, of juist op die momenten? Doet de trigger het dus altijd of alleen in een bepaalde situatie wanneer je een bepaalde rol op je “moet” nemen?


Gedrag om angst te vermijden

Wat doe je bijvoorbeeld om de angst te vermijden? Ga je een presentatie belachelijk vaak oefenen? Werk je überhaupt niet?


Kom je nog buiten? Vermijd je bepaalde plekken om je angst maar niet tegen te komen? Doe je alles met het openbaar vervoer om maar niet in een auto te stappen? Eet je super gezond omdat je bang bent voor een hartaanval?


Hoe logisch is je gedrag om je angst te vermijden en doe je jezelf er misschien mee tekort?


Hypnose helpt om angst te overwinnen

Wat kun je doen om angsten te verminderen? Dit is waar hypnose en andere psychologie technieken om de hoek komen kijken. Voor het overwinnen van angst wordt vaak gewerkt aan het omkeren van de negatieve feedback loop naar een positieve feedback loop.


Angst confronteren

Door de angst te confronteren, zodat je erachter komt dat het niet zo eng is als het lijkt en zelfs leuk kan zijn. Misschien is je angst zelfs wel een beetje terecht, maar krijg je gewoon meer moed om ermee om te gaan.


Dit gebeurt in geleidelijke stappen en daar kan hypnose ook mee helpen.


Bij cognitieve gedragstherapie is het namelijk de bedoeling dat je jezelf confronteert met je angst. Je gaat dan bij angst voor honden bijvoorbeeld naar een dierenasiel om honden te aaien en te verzorgen.


Dit kan soms heel spannend zijn om in het echt te doen.


Met hypnose kun je die confrontatie met je angst aangaan in je gedachten. In gedachten kun je al je triggers voor je angst langsgaan per keer. Dus niet allemaal tegelijkertijd. Met de geleide visualisatie onder hypnose is het dan de bedoeling dat je angst getriggerd wordt, zoals in het echt.


Dan wil je die hypnotische trance met het beeld dat angst oproept lang genoeg vasthouden totdat de angst minder wordt. Dit wordt dan gedaan door de hypnotiseur met vragen over wat je ziet en hoe je je voelt. Het kan in sommige gevallen 80 minuten duren voordat de angst minder wordt door de in gedachten confrontatie met je angst.


Vervolgens kun je controleren of de hypnose voldoende effectief is geweest door je angst in de echte wereld te confronteren[3].


Achterhalen van de bron van de angst

Angsten zijn vaak gebaseerd op overtuigingen die zijn ontstaan omdat je iets hebt ervaren of doordat een persoon met autoriteit in je leven, zoals je ouders of docenten, iets tegen je heeft gezegd en je heeft ‘aangestoken’ met zijn/haar angst.


Soms kun je de vinger er niet echt opleggen waarom je nu bang bent voor iets. In dat geval kan hypnose een oplossing bieden met regressie. Met regressie ga je in hypnose terug naar het moment waarop de overtuiging is ontstaan die nu zorgt voor angst.


Doordat je in hypnose bent gaat je onderbewuste gelijk naar dat moment wanneer je de suggestie krijgt om naar het moment te gaan waarop je voor het eerst het gevoel kreeg dat iets op een bepaalde manier hoorde te gaan, wat nu voor je angst zorgt.


Er zal zich gelijk een gedachte bij je vormen. Misschien zie je een beeld, herinner je je een stem of een geur, het kan van alles zijn. Veel overtuigingen over hoe de wereld werkt, hoe jij daarin hoort te functioneren en wat eng of niet eng is ontstaan in je kindertijd. Dus de kans is groot dat zich een vroege herinnering openbaart op dat moment.


Vervolgens zal de hypnotiseur je helpen om dit moment op een andere manier te interpreteren. In hypnose verplaats je je bijvoorbeeld in andere personen of dieren die op dat moment een rol speelden. Hoe voelden die zich? Waarom deden die wat ze op dat moment deden? Wat waren hun gevoelens ten opzichte van jou?


Deze vragen zijn met je volwassen kennis beter te beantwoorden dan wanneer je een kind bent en alles voor het eerst meemaakt.


Met deze volwassen kennis kun je het moment dus als voor de eerste keer meemaken, maar de uitkomst wordt hierdoor anders dan toen je een kind was. Je begrip voor de situatie is groter en je kunt erachter komen dat de overtuigingen die voor je angst zorgen helemaal niet logisch zijn en nergens op slaan. Dit alles omdat het moment een nieuw kader heeft gekregen door er met volwassen ogen naar te kijken[4].


Dit alleen al kan ervoor zorgen dat je angst eenvoudig te overwinnen is, of dat je toch dapperder bent dan je altijd had gedacht.


Focus verschuiven

Wanneer je in een negatieve feedback loop zit die je angst alleen maar erger maakt ben je erg gefocust op alles wat je angst bevestigt. In de voorbeeldzinnen aan het begin van dit artikel was de focus op dieren vooral:


  • Het gevaar van katten.
  • De tanden van een hond.
  • De (gevoelsmatige) zichtbaarheid van je angst.
  • De focus op de saaiheid van je leven.


Hypnose kan je helpen om die focus te verleggen, bijvoorbeeld met suggesties dat je na de hypnose sessie juist de volgende dingen gaat zien:


“Na deze hypnosesessie zie je alle lieve dingen die katten doen, hun “geschenken” aan baasjes, hun speelsheid, dat ze hun klauwen intrekken wanneer ze met hun baasje spelen, dat ze lief spinnen als ze blij zijn en hoe aaibaar katten zijn.”
“Na deze hypnosesessie zie je de lieve kanten van een hond. Hoe graag een hond hallo wil zeggen als je aanbelt, dat een hond met je wil spelen als hij een stok komt brengen, de klungeligheid die sommige honden hebben in hun blijheid.”
“Na deze hypnosesessie merk je op hoe krachtig je bent wanneer je een presentatie geeft, dat je er staat, dat je ondanks alles je verhaal kunt vertellen en contact maakt met je publiek. Hoe cool het is dat je dit allemaal kunt, dat je leuke kleding aanhebt.”
‘Na deze hypnosesessie durf je met mensen te praten over wat je interessant vindt en dat jouw avonturen hoe minimaal ook interessant genoeg zijn om te delen. Je kunt wel praten over dat leuke boek dat je aan het lezen bent.”


Door het verleggen van de focus, je gedachten als het ware te herstructureren, kun je de angst die je hebt overwinnen[5].


Wanneer de hypnose heeft gewerkt zul je zien dat de punten waaraan je angst herkent en wat het met je doet zijn veranderd. Misschien durf je weer in die auto te stappen, ga je elke dag een wandeling maken in het bos en haal je zelfs een kat uit het asiel om je gezelschap te houden.


Wil jij je angst helemaal begrijpen en met dat begrip je angst overwinnen? Dan kun je op deze site een hypnotherapeut vinden.


Ga naar de homepagina, selecteer je probleem en klik op zoeken. Je kunt ook je locatie aangeven als je een therapeut bij jou in de buurt zoekt.


[1] https://www.taylorfrancis.com/books/e/9781315582054/chapters/10.4324/9781315582054-6

[2] http://www.elsevierscitech.com/emails/SSE/Moscovitch1.pdf

[3] http://www.emetofobie.be/pdf/a_vomiting_phobia_overcome_by_one_session_of_flooding_with_hypnosis.pdf

[4] https://psychotherapy.psychiatryonline.org/doi/abs/10.1176/appi.psychotherapy.1985.39.2.206

[5] https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00207148108409152